Aandoeningen
De werking van de nieren kan door zeer uiteenlopende ziekten verstoord worden. Een van de redenen hiervoor is dat het bloeddebiet van de nieren zeer groot is, ongeveer een vijfde van het totale hartdebiet. Verder verwijderen de nieren talrijke afvalproducten uit het lichaam en zorgen ze voor de eliminatie van toxische stoffen. Ziektekiemen, toxische stoffen en andere bedreigingen kunnen zich dus gemakkelijk in de nieren nestelen en ze beschadigen.
De meest voorkomende aandoeningen:
-
aangeboren en erfelijke aandoeningen,
-
diabetes mellitus (suikerziekte),
-
arteriosclerose en hoge bloeddruk,
-
beschadiging door overgebruik van sommige pijnstillers of andere producten,
-
auto-destructieve aandoeningen, zoals glomerulonefritis,
-
infecties met of zonder afwijkingen van de afvoerwegen.
Nieraandoeningen veroorzaken meestal geen pijn. Alleen als de nierfunctie zeer sterk is verminderd, ontstaan a-specifieke klachten, die niet onmiddellijk doen denken aan een nierziekte. Er zijn een aantal middelen om nieraandoeningen vroegtijdig op te sporen en zo de gevolgen van deze ziekten te beperken.
Met een bloedonderzoek, bijvoorbeeld, kan men de werking van de nieren op een eenvoudige manier evalueren. De nieren zorgen voor de eliminatie van toxische stoffen, en vooral voor de verwijdering van stikstof uit het bloed. Het is dus niet verwonderlijk dat het bloed, bij een verminderde werking van de nieren, verhoogde stikstofconcentraties zal bevatten. Onder meer daarom worden bij screeningonderzoek de hoeveelheden ureum en creatinine, twee stikstofproducten, bepaald.
Daarnaast bestaan tal van andere onderzoeken om de werking en de vorm van de nieren te bepalen.
De nieren van kinderen moeten, net zoals de rest van hun lichaam, groeien. Het spreekt dus voor zich dat de capaciteit van de nieren bij een kind lager is dan bij een volwassene. Die beperktere capaciteit neemt niet weg dat de nieren bij een kind precies dezelfde functie uitoefenen als bij een volwassene: het bloed zuiveren van alle mogelijke afvalstoffen. Omdat kinderen een kleinere lichaamsoppervlakte hebben, volstaat de capaciteit van de groeiende nier om die functie te vervullen. Op de leeftijd van twintig jaar bereiken de nieren hun maximale capaciteit.
Nieren lijden ook onder het verouderingsproces: vanaf de leeftijd van veertig jaar gaat de werking van de nieren langzaam maar zeker achteruit. Deze werking daalt significant vanaf de leeftijd van ongeveer zeventig jaar.
Als de werking van de nieren tot ongeveer 50 % vermindert, zijn er een aantal functies die uitvallen. Dit gaat gepaard met verschijnselen die ernstiger worden naarmate de werking van de nieren vermindert.
Een hoge bloeddruk, hoewel niet noodzakelijk het gevolg van een nierziekte, is een frequent verschijnsel. Verschillende oorzaken liggen aan de basis. Een verminderde capaciteit om zouten en water uit te scheiden is één van de voornaamste. Een andere is de activatie van enkele hormonen die door de nier worden aangemaakt en een sterk bloeddrukverhogend effect hebben.
De nier speelt ook een belangrijke rol in het constant houden van het aantal rode bloedcellen. Wanneer de rode celmassa daalt, maakt de nier meer erythropoietine (EPO) aan. Dit mechanisme faalt bij nierziekte. Mensen met een nierfunctie die daalt onder 50%, kunnen bloedarmoede vertonen door een gebrek aan EPO. Gelukkig kan EPO als geneesmiddel toegediend worden, zodat het aantal rode bloedcellen weer op een normaal peil gebracht kan worden.
De nieren maken ook een andere belangrijke stof aan, de actieve vorm van vitamine D. Bij een verminderde nierwerking loopt de productie van vitamine D terug, waardoor er stoornissen in de calciumhuishouding ontstaan. Dit heeft natuurlijk gevolgen voor de kwaliteit van het skelet. Ook hier kan men tijdig ingrijpen. Door toediening van aangepaste geneesmiddelen en door een aangepast dieet kunnen ernstige botproblemen voorkomen worden.
Bij ernstige inkrimping van de nierfunctie (minder dan 20 %) ontstaan klachten zoals braaklust, gebrek aan appetijt, smaakstoornissen of vermindering van kracht. Ook voor deze laattijdige klachten bestaan goede remedies.
Wanneer de nierfunctie minder dan 10 % bedraagt, komt het leven in gevaar. Er hopen zich dan een aantal gevaarlijke stoffen op in het lichaam, die het hartritme kunnen verstoren of het bewustzijn kunnen onderdrukken.
De meeste nierziekten leiden tot de vernietiging van de nieren. Een directe behandeling voor dit proces is er niet. Men kan enkel het ziekteproces tegenhouden en de gevolgen van een verminderde nierwerking tegengaan. Bij terminaal nierfalen kan de werking van de nieren worden overgenomen door een vervangingsbehandeling.