Kankerbehandelingen blijven evolueren. Daardoor stijgen ook de overlevingscijfers. Dat is goed nieuws voor patiënten. Toch is er ook een keerzijde. Wie bestraling of chemotherapie krijgt, heeft soms een groter risico op neveneffecten aan het hart en de bloedvaten. Een langdurige opvolging van het hart kan daarom nodig zijn. Sinds 2025 gebeurt die opvolging in het UZ Brussel onder andere via groepsconsultaties.
Inspiratie uit zwangerschapsopvolging
Het idee van groepsconsultaties is niet nieuw. In 1995 ontwikkelde de Amerikaanse verloskundige Sharon Shindler Rising een zorgmodel voor zwangere vrouwen. Dat model moest beter aansluiten bij de noden van patiënten en zorgverleners.
Later vond het concept ook zijn weg naar België. In het UZ Brussel wordt deze vorm van zorg al gebruikt bij de opvolging van zwangere vrouwen . In 2025 startte het UZ Brussel ook met een proefproject voor mensen met borstkanker.
“Veel kankerpatiënten zitten met vragen”, zegt cardio-oncoloog dr. Berlinde von Kemp. “Bij de oncoloog krijgen ze een goede begeleiding voor alles wat met kanker te maken heeft. Maar sommige behandelingen vragen ook een opvolging door de cardioloog.”
Dat roept vaak nieuwe vragen op. “Wat mag ik nog doen? Waar moet ik op letten? Wat kan ik zelf veranderen? Sommige patiënten voelen zich alleen met die vragen. Group Care kan dan een belangrijke aanvulling zijn.”
Zes sessies
De Cardio-Onco Group Care bestaat uit zes sessies van 2 uur en 30 minuten, verspreid over ongeveer drie maanden. Elke groep telt zes tot tien patiënten met borstkanker, tussen 30 en 75 jaar. De deelnemers kunnen zich in verschillende fasen na hun kankerbehandeling bevinden.
Klinisch psycholoog Emma Deserrano en verpleegkundige Pieter-Jan Goossens begeleiden de sessies. Ze werken telkens rond drie onderdelen:
medische opvolging
interactief leren
Zelfzorg, zelfvertrouwen en versterking van het sociaal netwerk
“We starten altijd met de medische opvolging”, zegt Pieter-Jan Goossens. “Patiënten leren bijvoorbeeld zelf hun bloeddruk meten, hun hartritme voelen ter hoogte van de pols en enkels controleren op zwelling. Ik bekijk de waarden en controleer of ze goed zijn.”
Ook cholesterolwaarden, suikerwaarden en vragen over de uitleg van de cardioloog komen aan bod.
“Wanneer extra onderzoek nodig is, zorgen we ervoor dat de patiënt snel bij de juiste specialist terechtkan”. Daarnaast werken we nauw samen met diëtisten, onco-coaches en kinesisten, zodat we goed gefundeerde uitleg kunnen geven en kunnen ingaan op alle vragen die binnen de groep leven.
De kracht van zelfzorg
Na het medische deel volgt een interactief, coachend deel. Deelnemers leren hoe het hart werkt en hoe ze alarmerende symptomen bij problemen aan het hart kunnen herkennen met aandacht voor de verschillen tussen man en vrouw. Ze krijgen ook uitleg over de mogelijke invloed van chemotherapie en andere behandelingen op het hart en de bloedvaten.
“We besteden ook aandacht aan preventie”, zegt Emma Deserrano. “Via aangepaste interactieve leervormen hebben we het over beweging, gezonde eet- en leefgewoontes en psychosociale uitdagingen. Tijdens een klassieke consultatie is daar vaak weinig tijd voor.”
Dat tijdsgebrek was een van de redenen om groepsconsultaties te starten binnen de dienst Cardio-Oncologie.
“Tijdens een gewone consultatie ligt de nadruk vooral op medische onderzoeken”, zegt dr. von Kemp. “Denk aan het lichamelijk onderzoek, een hartfilmpje en een echografie van het hart.”
Voor uitleg en begeleiding blijft dan minder tijd over. “Terwijl welzijn, levenskwaliteit en preventie erg belangrijk zijn. Door die thema’s in kleine groepen te bespreken, kunnen we beter ingaan op de vragen van patiënten.”
Vertrouwen en eigen regie
Volgens prof. dr. Katrien Beeckman, beleidsmanager Innovatie Departement Patiëntenzorg, staat zelfredzaamheid centraal in het Group Care-model. “We focussen op zelfvertrouwen en zelfmanagement. Tijdens elke groepsconsultatie komen thema’s aan bod die belangrijk zijn voor de deelnemers.”
De groepsconsultaties draaien niet alleen om informatie. Deelnemers wisselen ook ervaringen uit. “Zo leren ze hoe anderen met bepaalde situaties omgaan. Dat kan hen helpen om zelf hun levensstijl aan te passen, hun gezondheid beter op te volgen en hun behandeling goed vol te houden.”
Een veilige en rustige sfeer
Ondertussen hadden meer dan 4 reeksen van groepsconsultaties plaats. De eerste reacties van patiënten en zorgverleners zijn positief.
“Ongeveer 75 procent van de patiënten die we uitnodigen, neemt deel”, zegt Emma Deserrano. “De gemiddelde tevredenheidsscore ligt ruim boven acht op tien.”
De deelnemers worden geselecteerd in overleg met de cardioloog, oncoloog, psycholoog en het verpleegkundig personeel. Emma Deserrano en Pieter-Jan Goossens begeleiden de sessies zelf.
“De sfeer is rustig en laagdrempelig”, zegt prof. dr. Beeckman. “Iedereen zit in een kring en niemand draagt een witte jas.”
Ook gevoeligere onderwerpen kunnen besproken worden, zoals relaties of seksualiteit. “Daarover kan je alleen praten wanneer je je veilig voelt in de groep.”
Ook na de behandeling
Tot nu toe namen vooral patiënten deel die een actieve behandeling volgden in het UZ Brussel. “Maar ook patiënten die al langer uit behandeling zijn, zijn welkom”, zegt Pieter-Jan Goossens. Zij kunnen ook later nog nood hebben aan opvolging van het hart en ondersteuning bij een gezonde levensstijl.
Vooral winst voor welzijn en levenskwaliteit
Volgens prof. dr. Beeckman is het nog te vroeg om definitieve uitspraken te doen over de gezondheidswinst. “De medische behandeling verandert niet. We verwachten daarom niet dat de medische resultaten sterk zullen verbeteren.”
De grootste meerwaarde ligt volgens haar op andere vlakken. “Het gaat vooral om zelfzorg, preventie en een gezonde levensstijl. De groepsconsultaties kunnen patiënten helpen om meer grip te krijgen op hun gezondheid en hun levenskwaliteit.”
In de toekomst zouden patiënten mogelijk zelf kunnen kiezen hoe ze hun opvolging willen organiseren. Individuele consultaties blijven belangrijk. Een deel van de opvolging kan dan aangevuld worden met groepsconsultaties, met extra aandacht voor preventie en zelfzorg.
