Denemarken: een beetje gidsland?

Denemarken: een beetje gidsland?

24 maart 2021

Denemarken is vergelijkbaar met België, zowel op vlak van proportionele bevolkingsgrootte als op vlak van aantal beschikbare vaccins. Toch zijn er al een pak meer mensen gevaccineerd dan in België. Denemarken beschikt over een sterk uitgebouwd en eenvoudig gezondheidssysteem wat het uitwerken van een vaccinatieplan makkelijk maakt. Bovendien zijn ze flexibel genoeg om een eerder gekozen tactiek (die tè complex bleek) onderweg te veranderen in een veel eenvoudiger vaccinatieplan volgens drie pijlers: leeftijd, slechts per uitzondering vaccinatie van risicogroepen onder de 65 en geen prioritaire beroepsgroepen.

Denemarken is net zoals België een doorsnee EU-27 land, dat net zoals België vaccins heeft aangekocht via de Europese contractering. Dat wil zeggen dat ze beschikken over PfizerBioNtech, Moderna, AstraZeneca, en binnenkort ook J&J. De toediening van AstraZeneca is op 11 maart gestaakt na de berichtgeving over een eventuele risico’s op trombose, en vandaag (22 maart) nog niet herstart. Het land wacht op een advies van het bevoegde ministerie deze week. Zij hebben tenslotte geen “geheime” bilaterale aankopen van vaccins gedaan buiten het EU-mechanisme. Proportioneel naar bevolkingsomvang toe, beschikt Denemarken dus over evenveel vaccins als België.

Desondanks staan zij (cijfers 21 maart) op de tweede plaats in Europa voor wat betreft volledige vaccinatie: 5.46% van de bevolking is volledig gevaccineerd België staat op plaats 16 met 3.82%. Wat betreft de eerste vaccinatieshot, hebben zij 11% van de bevolking gevaccineerd (plaats 6), vergeleken met de 8.44% van België (plaats 24). Voor beide criteria loopt België achter op het EU-gemiddelde.

Wat doen de Denen anders?

Ik belde hiervoor met professor Sigurd Broesby-Olsen, werkzaam in het Odense University Hospital, en regionaal verantwoordelijke voor de vaccinatie in zijn regio (Zuid Denemarken, 1.2 miljoen inwoners). 

Twee sleutelwoorden: vertrouwen en eenvoud. 

  1. Eerst enige uitleg over de organisatie van de gezondheidszorg in Denemarken. Dit land heeft een typisch Beveridge-systeem, met een 100% door belastingen gefinancierde publieke zorg. Die zorg is bovendien kosteloos voor de burger. Er is een beperkte private co-betaling voor niet-gedekte diensten. Volgens professor Broesby-Olsen hebben de Denen bijzonder veel vertrouwen in hun publiek gezondheidszorgsysteem. Dit valt onder de centrale bevoegdheid van één minister van volksgezondheid (financiering, wetgeving, organisatie, gezondheidsdoelstellingen, …) terwijl het leveren van de gezondheidsdiensten zelf zeer gedecentraliseerd wordt georganiseerd: in 5 regio’s van ongeveer 1 miljoen inwoners per regio. De regionale overheid en de gemeentes bepalen de gezondheidsvoorziening decentraal. Er zijn nog slechts 98 gemeentes en 52 ziekenhuizen. In elke regio zijn 1 of 2 universitaire ziekenhuizen, en een tiental regionale ziekenhuizen. De ziekenhuiszorg is logisch georganiseerd. Dit wil zeggen dat zware en dure zorg geconcentreerd wordt in 1 of 2 ziekenhuizen per regio – waarvan er tenminste één het universitaire ziekenhuis is – en de meer courante zorg dicht bij de burger. De eerste lijn is zeer goed uitgebouwd en speelt de rol van gatekeeper.

    Er is een performant e-health systeem, en de verschillende digitale platformen communiceren vlot met elkaar. Iedere Deen heeft toegang tot zijn persoonlijk health record.

  2. Net zoals in de overheid, heeft de Deen zeer veel vertrouwen in het gezondheidszorgsysteem en haar personeel. Vandaar dat de vaccinatiebereidheid in de bevolking boven de 90% ligt, èn dat de vaccinatie-uitrol wordt overgelaten aan de huisartsen en ziekenhuizen.

    Inderdaad, alle ziekenhuizen spelen de rol van hub, en samen met de huisartsen rollen zij locoregionaal de vaccinaties uit. Personeel van ziekenhuizen, en gepensioneerde artsen en verpleegkundigen dienen de vaccins toe. Deze worden verricht in en in de buurt van de ziekenhuizen, in de residentiële ouderencentra, en bij de mensen thuis door de huisartsen (als ze zich niet goed kunnen verplaatsen).

    Onderliggend is er wel een nieuw IT-platform gebouwd, waarlangs elke burger zijn of haar vaccinatiedatum kan boeken. Zowel voor de eerste als voor de tweede shot. Na enkele kinderziekten draait dit systeem nu probleemloos. 

“Nothing is perfect. Therefore, do it as simple and efficient as possible”
Prof. dr. Sigurd Broesby-Olsen, Odense University Hospital, vaccinatieverantwoordelijke regio Zuid-Denemarken

Prioritisering van doelgroepen voor vaccinatie

Tot vorige week hanteerde Denemarken een systeem dat erg vergelijkbaar is met het onze. Eerst de bewoners van woonzorgcentra, dan mensen boven de 65 die thuiszorgbehoevend zijn, dan de personen boven de 85, en het gezondheidspersoneel. Erg vergelijkbaar dus. Daarna kwamen aan de beurt, de “geselecteerde mensen met aandoeningen die het risico op zware ziekte en overlijden door covid-19 sterk verhogen”. En daarna dus de dalende leeftijdscategorieën vanaf 85 jaar, met vanaf 65 jaar ook “mensen onder de 65 dragers van chronische aandoeningen met een verhoogd risico op ernstige ziekte na covid-19”. Ook zoals wij nog steeds voorstaan…Tenslotte, “kritische risicoberoepen”.

Deense experts kwamen echter al zeer snel tot de conclusie dat het identificeren en rangschikken van doelgroepen in risicogroepen op basis van comorbiditeit nodeloos ingewikkeld is, tot enorme lobby-druk leidt, en in de praktijk niet objectief te organiseren viel. Na leeftijd, zijn de klassieke chronische ziektes immers slechts relatief beperkte extra risico’s, en zijn ze bovendien onderling niet stratifiëerbaar. Heeft een 50-jarige man met hypertensie méér bijkomend risico dan iemand van 50 met diabetes?  Of een patiënt met chronische obstructieve longziekte versus een nierpatiënt? En wat als je twee of meer chronische ziektes tegelijk hebt? Dit zou dus zeer arbitrair, en dus zeer frustrerend verlopen. Hetzelfde geldt overigens ook voor de definiëring van “onmisbare kritische beroepen”. Het bleek al snel dat deze aanpak niet goed werkte.

De medische experts hebben daarom de regering aanbevolen om:

  1. Slechts de uitzonderlijk hoge risicopatiënten onder de 65 prioritair te vaccineren.
  2. Daarnaast uitsluitend nog rekening te houden met (dalende) leeftijd.
  3. Geen “onmisbare, kritische beroepen” te definiëren en dus te prioritiseren.

Die “uitzonderlijk risicovolle groep patiënten” bedraagt ongeveer 1% van de Deense bevolking. Het betreft hier mensen met immuunsuppressie (transplant, actieve chemo, …), met immuuncompromitterende ziektes zoals mucoviscidose, nierdialyse, …. De identificatie en selectie van deze mensen gebeurt door de huisarts, en wordt bevestigd door het behandelende ziekenhuis (want al deze patiënten zijn per definitie patiënten die gekend zijn in ziekenhuizen). Een gelijkaardige strategie dus zoals ook door de Joint Committee in het Verenigd Koninkrijk wordt gehanteerd, met betrekking tot de “extremily vulnerable youg adults”. Tussen haakjes, het Verenigd Koninkrijk staat intussen aan de leiding wat vaccinaties betreft: meer dan 41% van de bevolking heeft alvast één prik gekregen… Misschien is dat wel een gidsland?

De oorspronkelijke groep “mensen met een of meerdere chronische aandoeningen” bedraagt – ook in België trouwens – 25% van de bevolking! Die groep prioritiseren en stratifiëren – lijkt hen uiterst ingewikkeld (welke criteria?), en de mogelijke meerwaarde op z’n best marginaal. Dus: keep it simple, en gebruik leeftijd als belangrijkste discriminator.

De Deense regering heeft geluisterd naar de experts, en de nieuwe richtlijnen werden vorige week dan ook officieel bevestigd.

Is Denemarken dan een beetje gidsland? Een beetje wel, dus. Maar wat hun houding ten aanzien van de trombotische perikelen rond AstraZeneca betreft, zijn ze wel een beetje de pedalen kwijt vind ik. Zelfs het recente EMA-advies leggen ze voorlopig naast zich neer, hier beslissen ze later deze week over. Maar ondanks het niet-gebruiken van de Astrazeneca-vaccins, kloppen ze België nog met lengtes als het op vaccinatie aankomt!

Prof. dr. Marc Noppen (een klein beetje jaloers)

Prof. dr. Marc Noppen Prof. dr. Marc Noppen
Prof. dr. Marc Noppen
CEO UZ Brussel
Prof. dr. Marc Noppen is sinds 2006 CEO van het UZ Brussel. Marc is pneumoloog en behaalde zijn doctoraat aan de VUB in 1996. Hij volgde uiteenlopende bijkomende opleidingen waaronder Farmaco-Economie en Ziekenhuismanagement en is gastprofessor aan verscheidene buitenlandse instellingen. Twittert als @MarcNoppen.

Respect zit verweven in het DNA van het UZ Brussel. Daarom staat respect ook centraal bij het reageren op nieuws- of blogberichten. We kennen graag uw graag mening en staan open voor suggesties of vragen, maar vragen wel om een aantal simpele regels in acht te nemen. Alleen reacties die de regels respecteren, worden goedgekeurd en gepubliceerd.